آسیب شناسی خشونت در جامعه


آسیب شناسی خشونت در جامعه - تصویر 1

یکی از دغدغه های اندیشمندان جوامع بشری طراحی و مهندسی مدینه فاضله ایی است که ساکنان آن بتوانند در آسایش و آرامش نسبی زندگی کنند. بر این مبنا، جوامع مختلف اهداف عالیه و منزلت های ستایش برانگیزی را در یک طیف گسترده برای اعضای جامعه مشخص می کنند تا افراد جامعه را بسوی هدف های تعیین شده سوق دهند.

 

از سوی دیگر هنجار شکنی و بزهکاری یک پدیده بسیار پیچیده اجتماعی است که در محیط های مختلف اجتماعی به شکل های متفاوت دیده می شود. تعریف بزه و رفتار بزهکارانه در هر جامعه ای توسط قوانین حقوقی و هنجارهای اجتماعی آن جامعه مشخص می شود.

 

 

در حال حاضر مسئله اجتماعی جزء لاینفک جامعه نوین شده است یعنی نمی توان جامعه ای را پیدا کرد که تحولات مدرن را در بر داشته باشد ولی با مسئله اجتماعی روبرو نباشد. بنابراین مسئله اجتماعی وقتی بروز می کند که بین وضع موجود و وضع مطلوبِ مردم تفاوت معناداری وجود داشته باشد، که در صورت تداوم، زمینه های کژ رفتاری را پدید می آورد. در این مورد تفاوتی بین جوامع وجود ندارد بنابراین پیدایش جوامع و ارتکاب جرم از آغاز با یکدیگر همراه بوده اند، به طوری که امروزه مسئله کجروی و بزهکاری به صورت یکی از حادترین مسائل اجتماعی جوامع مختلف در آمده است.

 

حال سئوال اینجاست که انحراف از معیار های پذیرفته شده که در واقع راه رسیدن به آرمان شهرِ طراحی شده است، چگونه اتفاق می افتد؟چرا کج رفتاری علی رغم همه مجازات ها ادامه می یابد؟ آیا رفتار ناهنجار مربوط به سرشت انسان است که به هنگام تولد شکل می گیرد و آموزش و پرورش در آن بی تاثیر است؟ یا اینکه افراد در بستر اجتماع ناهمگون تبدیل به انسان های ناسازگارمی شوند؟

 

 

خشونت و کجروی کم و بیش درهمه جوامع وجود دارد ولی دنیای ارتباطات امروزی که با ظهور پدیده جهانی شدن (Globalisation)، همراه است وضعیت پیچیده ای به تعاملات انسان ها بخشیده است.

 

تاثیر شبکه های اجتماعی در تعاملات خبری که به عنوان متغیر مستقل،کارکرد بازنمایی و بازتولید خشونت در جامعه را به عهده دارد شرایط روانی خاصی را در جامعه حکمفرما کرده است.چرا که شاهد آثار سوء اخبار تکان دهنده در جامعه هستیم که نقش اساسی را در بازتولید و افزایش ناآرامی در جامعه دارد . به عبارتی تئوری دهکده جهانی در واقع متعین شده است و انتشار این خشونت ها با جزئیات،علی رغم اطلاع رسانی که جزء مزیت ذاتی رسانه است، باعث از بین رفتن زشتی عمل شده و قبح عمل را در ذهن ِافراد عادی سازی می کند.

 

 

بنابراین یکی از عوامل افزایش روزافزون خشونت در جامعه ایران انعکاسِ خشونت در جامعه است، وقتی فیلم وحشتناک قتل سه فرزند کرمانشاهی که با تلفن همراه ِ یکی از آنها فیلمبرداری شده در مقابل چشمان حیرت زده افراد روی اینترنت قرار می گیرد، آیا می توان توقع کاهش خشونت را داشت؟

 

ناگفته پیداست که ریشه خشونت در جامعه را باید ناشی از نابرابریهای افسار گسیخته طبقاتی، فقدان فرصت های برابر برای همه افراد، بیکاری و پولاریزه شدن جامعه دانست که فقر نسبی را در جامعه شدت بخشیده لذا جوامعی از تعادل نسبی بر خوردارند که طبقه متوسط دارای بیشترین فراوانی باشد .

 

 

انعکاس اخبار قتل ها و فجایع بدون کالبدشکافی و علت شناسی از یک طرف و مبادله فیلم ها و عکس های بسیار فجیع توسط بلوتوث و در اینترنت نشانه آن است که خشونت پراکنی باعث نمای�� و تماشای اینگونه رفتارها می شود. کسانی که این فیلم ها و عکس ها را منتشر کرده و گسترش می دهند، قصد اطلاع رسانی ندارند چراکه رسالت این وظیفه ایجاب می کند که بعضی از صحنه ها از چشم نوجوانان و جوانان دور بماند.

 

بنابراین از رویکرد آسیب شناسی، اینگونه اقدامات فقط بیانگر ناهنجاری رفتاری، خشونت خواهی و خشونت طلبی بوده و تماشاگرانِ ناخواسته اینگونه تصاویر و فیلم ها از روی کنجکاوی و کسب خبر به آنها سر می زنند و تماشای صحنه های آزاردهنده و وحشتناک که بدون ریشه یابی و راهکار در اختیار افراد قرار می گیرد، ذهن افراد را مشوش کرده و تسری این وقایع، نابسامانی را در جامعه تسریع بخشیده و احساس ناامنی عمومی وجدان جمعی را آزرده می کند .

 

در هر دو صورت رسالت ذاتی دولت،خانواده ها، نهادهای فرهنگی و رسانه ها ایجاب می کند تا با کمک جامعه شناسان و روانشناسان تدبیری بیاندیشند تا وزن هر کدام از عوامل اجتماعی خشونت های اخیر بررسی شود تا دگر باره شاهد چنین وقایعی نباشیم.

 

 

کارشناسی و کالبدشکافی، بیان علت ها و روش های پیشگیری و راه حل های کوتاه مدت و بلندمدت توسط جامعه شناسان، پاسخگویی به کسانی است که با کلام و قلم،به حریم قضاوت و پژوهش تجاوز می کنند و اصلی ترین اهرمِ مقابله با اتفاقاتی است که افسردگی و پرخاشگری را به جامعه تحمیل می کنند.چرا که انتشار فجایع اینچنینی، زشتیِ عمل را در ذهنِ افراد عادی سازی می کند و برای افرادی که بالقوه آمادگی چنین جنایاتی را دارند همچون موجی موافق عمل می کند و از سوی دیگر نشر این موارد بدون آسیب شناسی کارشناسان و اقدام عملی نهادهای ذیربط، ترس و وحشت را در جامعه تسری و نهادینه می سازد و اعتماد عمومی را متزلزل می سازد.

 

در افزایش خشونت و حتی رسانه ای شدن آن دلایل جهانی و داخلی وجود دارد که جدا از هم نیستند و بر هم تاثیر می گذارند. در واقع بعد از جنگ دوم جهانی و گسترش سیاست های نولیبرالی در زمینه اقتصاد، شاهد محوریت یافتن پول، کالایی شدن شدید ارتباطات و تبدیل شدنِ پول به عنوانِ یک ارزش مطلق و دارای فضیلت هستیم که در واقع از میان رفتن تابوها را نیزدر پی داشته است.

 

 

رابرت مرتن معتقد است که جامعه فرد را به کج رفتاری مجبور می کند و کج رفتاری حاصل فشار های ساختاری اجتماعی خاصی است که افراد را به کج رفتاری وا میدارد . به نظر مرتن جوامع صنعتی جدید بر توفیقات مادی در زندگی تاکید دارند که به شکل انباشت ثروت و تحصیلات علمی به عنوان مهم ترین اهداف زندگی شخص و معیار های منزلتی تجلی می کنند.

 

دستیابی به این اهداف مقبول اجتماعی نیاز به ابزارهای مقبولی هم دارد که البته از دسترس جمعی از افراد جامعه خارج است. یعنی جامعه طوری ساخت یافته که طبقات فرودست، فرصت های کمتری برای تحقق آرزوهای خود دارند در نتیجه چون این اهداف به آرمان های اصلی زندگی همه افراد (غنی و فقیر) تبدیل شده آن کس هم که دسترسی به ابزار مشروع ندارد،تحت فشار جامعه برای دستیابی به آنها از ابزار نامشروع استفاده می کند (صدیق سروستانی،۱۳۸۷:۴۴ ۴۵).

 

وقتی شوق رسیدن به مقامات رفیع اجتماعی زیاد می شود فرد کمتر حاضر است، محدودیت های اجتماعی راههای رسیدن به هدف را رعایت کند شعار «هدف وسیله را توجیه می کند» وقتی مطرح می شود که ساخت اجتماعی،هدف های خاصی را بیش از حد تبلیغ و تشویق کند و سازمان اجتماعی راه های مشروع رسیدن به هدف ها را بی اندازه محدود کند بنابراین افراد برای کسب موفقیت وارد رقابت می شوند هر چند رقابت به تنهایی خطر ناک نیست. اما زمانی خطرناک می شود که در صورت عدم توفیق کاری بی فایده تلقی شود و تنها رقابت همراه با توفیق مورد تایید اجتماعی باشد در چنین وضعی افراد برای کسب پیروزی به هر راهی متوسل می شوند.

 

 

 

بنابراین جوامعی که بستر رشد انسان ها در آن مهیا نشده مانند محیطی است که آماده تجمع میکروب و بیماری است و همانگونه که برای رفع بیماری عفونی رعایت بهداشت عمومی لازم می آید به همان شیوه ایجاد بستری که سلامت تعاملات بشری در آن شکل بگیرد نیز لازمه نظم بخشی اجتماعی است. چرا که اگر فقط با میکروب مبارزه شود وهمزمان با آن بستر بهداشتی لازم جهت عدم رشد میکروب فراهم نشود شاهد دور باطلی خواهیم بود که برای همیشه ادامه خواهد داشت پس نتیجه می گیریم همانگونه که یک پزشک در بهبود بیماری میکروب راعامل و نتیجه منطقی علتی پیشینی می داند و علت العلل را شرایطی می داند که زمینه وقوع طبیعی آنرا مهیا کرده است، جامعه شناس نیز علت العلل آسیب های اجتماعی را ساختار اجتماعی نامساعد قلمداد می کند.و تفاوت معنادار در فراوانی جرایم خشونت آمیز در جوامع مختلف دلیل ِ این مدعاست.

 

 

بدیهی است که انسان موجودی است اخلاقی و مخیّر که واکنشی یکسان وثابت از یک متغیر مستقل از خود نشان نمی دهد. ولی در یک فشار ساختاری خاص و در طیف انتخاب های مشروع ِ دست نیافتنی، به سمت خط قرمز سوق داده می شود و هر چقدر عرصه بر افراد تنگ تر شود، نسبت بیشتری از افراد به کجروی روی می آورند. لذا می توان با قطعیت نسبی، جرم خیزی اینگونه جوامع را پیش بینی کرد و یا بر عکس، از آمار انحرافات اجتماعی در یک جامعه خاص، کیفیت ساختار اجتماعی جامعه ِ مورد نظر را حدس زد.

 

 

 

بنابر آنچه گفته شد به رغم وجود مشکلات ساختاری در جامعه که ریشه خشونت های اخیر را دامن می زند نشر خشونت ها به صورت فیلم و تصویر، به جای ارائه آمار که بدون برنامه ریزی برای رفع مسأله اجتماعی توسط افراد صورت می گیرد، نه فقط خود عامل محرکی برای بازتولید این جنایات است، بلکه نوعی احساس عدم امنیت را در شهروندان به وجود می آورد چرا که ترس افراد متناسب با فراوانی جرم نیست و این شبکه های اجتماعی است که به معضل اجتماعی، با نشان دادنِ جزئیات دامن می زند. و از سوی دیگر با نشان دادن فیلم های واقعی از قتل و جنایت و عادی سازی آن در ذهن شهروندان، وجدان جمعی حساسیت مطلوب را از دست می دهد و به مرور، قتل و خشونت به امری عادی تبدیل می شودکه جامعه را دچار آنومی خواهد کرد.

نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه